designoverlay: show | hide | 30% | 60% | 90%

Open brief Maria Vlaar: Streamingdiensten voor boeken

Open brief Maria Vlaar: Streamingdiensten voor boeken

3/03 - In het NRC Handelsblad van 22 februari en in de Volkskrant van 23 februari staat het nieuws dat uitgevers een deal hebben gesloten met Bol.com en Kobo (e-readers) voor een onbeperkt streamingmodel voor boeken: Kobo Plus. Voor een tientje per maand krijgt de lezer een all-you-can-eat toegang tot het werk van duizenden schrijvers en vertalers. Uitgever Toine Donk van Das Mag merkte het al eerder op: bij de online boekhandel Bol.com verdwijnt bijna de helft van wat de klant betaalt in de zak van Bol: “Daarmee krijgen zij per verkocht exemplaar vijf keer meer dan de persoon die het schreef. Best raar.” Inderdaad: best raar. Maar niet alleen boekhandels als Bol vinden het kennelijk normaal dat de auteur er zo weinig aan verdient, ook sommige uitgevers. Patrick Swart, bestuursvoorzitter van WPG, van uitgeverij De Bezige Bij dus, beweert in De Volkskrant dat het nieuwe streamingmodel wel “even wennen” zal zijn voor auteurs, omdat er “op een andere manier” voor hun werk betaald zal gaan worden.

Die “andere manier” betekent in veel gevallen: niet of veel te weinig. Sommige uitgevers hebben sommige schrijvers een specifiek aanbod gedaan hoe ook zij een graantje mee kunnen pikken van de nieuwe verdienmodellen, maar de meeste auteurs kregen dat niet. Die kregen een algemene rondzendbrief waarin vooral stond dat alles nog experimenteel was, lees: onbetaald. Of soms helemaal geen bericht van hun uitgever, zoals de auteurs van Overamstel, met wie Martijn Griffioen volgens NRC Handelsblad niet heeft overlegd: “Wij doen de exploitatie en onze auteurs vertrouwen daarop.” Het aantal auteurs dat een overeenkomst met hun uitgever over streaming heeft gesloten, is dus minimaal. En vertalers die net zo goed auteursrecht hebben op hun vertaling, vissen sowieso achter het net.

Het komt erop neer, dat in navolging van de film- en muziekindustrie en de journalistiek nu de internetbedrijven en uitgevers gezamenlijk een manier gevonden hebben om geld te verdienen zonder de auteurs van hun producten proportioneel mee te laten verdienen. Immers, ook scenarioschrijvers, liedjesschrijvers en journalisten krijgen vaak niets voor hun werk dat door de producenten aan internetbedrijven wordt verkocht. Of zoals uitgever Mizzi van der Pluijm van AtlasContact zegt: “Ik betwijfel of auteurs hier genoeg aan verdienen. Ik denk van niet.” Zij lijkt, met Toine Donk, het belang van de auteurs voorop te stellen.

Reken even mee: als er 100.000 mensen voor een tientje lid worden, dan is er 1 miljoen euro per maand te verdelen. Stel dat de helft van de leden daadwerkelijk iedere maand een boek online leest of downloadt. Mensen met een bibliotheekpas of een museumkaart gebruiken die immers ook niet iedere maand. Er verdwijnt in dat geval dus al 5 ton per maand in de zakken van Bol.com en Kobo. En dan zijn de reclame-inkomsten en de waarde van klantgegevens nog niet eens meegerekend. Alleen de auteurs van de boeken die werkelijk gelezen worden hebben recht op een percentage van de 5 ton die overblijft. Maar ook het gedeelte van de abonnementskosten die de lezer gaat betalen dat wél aan de uitgever wordt uitbetaald, wordt maar mondjesmaat doorgegeven aan de schrijvers van die 40.000 titels. Sommige auteurs krijgen gewoon niets, terwijl hun boek wel meedoet om zoveel mogelijk abonnees te werven. Auteurs krijgen dus gemiddeld bij de streamingdiensten fors minder dan bij de normale verkoop van hun boek.

Met de Auteursbond, die 1.500 auteurs vertegenwoordigt, onder wie veel schrijvers en vertalers van titels die nu worden aangeboden op Kobo Plus, is ondanks toezeggingen daarover geen overleg gevoerd over individuele voorwaarden en vergoedingen voor dit grootschalige gebruik van auteursrechtelijk beschermde werken.

De Auteursbond vindt dat de auteurs en de uitgevers zich niet tegen elkaar moeten laten uitspelen. Het liefst willen we met Lira en de uitgevers het gesprek aangaan over hoe de schrijvers en vertalers hun deel kunnen krijgen. Het nieuwe streamingmodel is geen verdienmodel voor de auteur, en ook nauwelijks voor de uitgever, maar vooral voor de internetboekhandel. De auteurs willen een grotere punt van de taart! Met Lira gaan we, zo hebben we afgelopen week afgesproken, een gezamenlijke strategie ontwikkelen om dit te bereiken.

Maria Vlaar, voorzitter Auteursbond

www.auteursbond.nl